اسد الله معطوفى
920
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
منهذم و اسلحه و يراق را به سركار حاكم اليه ( حاكم قزلباش استراباد ) بسپريد و به قلعه مباركآباد ( آق قلعه كنونى ) درآئيد و به رسم قديم زراعت نمائيد . . . پس طبقه سياهپوش كه تا آنروز در ولايت استراباد هركدام در بلوك خود كوس انا و لا غير مىزدند با اكراه تمام گردن به طوق فرمان نهادند . . . آنگاه قلاع آنها منهدم و چندين هزار تفنگ ، زره ، كيش ( كماندان ) و تيروكمان به قلعه مباركآباد جمع آمد » . 21 از قرن 10 ه به بعد هجوم تراكمه مستقل از اوزبكان به منطقه استراباد و خراسان آغاز شد . دستههاى مختلف سواره مسلح تيرهها و طوايف مختلف تركمان كه تا اين تاريخ تحت فرماندهى سرداران اوزبك بودند ، اينك مستقلا تحت نظارت خانها ، بيگها و سرداران خويش سراسر سرحدات شمالى خراسان و استراباد را به باد قتل و غارت گرفتند و هربار بسيارى از اهالى را به كوهپايههاى جنگلى يا ارتفاعات كوهستانى فرارى مىدادند . در اين ميان شورشهاى مختلف از جمله شورش محمد حسن خان قاجار ( پدر آقا محمد خان ) و پسرانش پس از دوره افشاريه هم اوضاع را دوچندان وخيم نموده بود . طوريكه گاه نادر و سرداران بزرگش شخصا در راس سپاهى جرار به استراباد هجوم مىآوردند ، حتى : « يك بار پس از سركوب متمردين چشمان بسيارى از آنها را از حدقه درآورده و از سرهايشان كله مناره ساختند » . 22 به نوشته ملكونف : « سرانجام نادر مجبور شد قلعهها و برجها را درهم بكوبد تا قدرت مقاومت و مقابله مردم استراباد را مضمحل نمايد » . 23 « قلعه كهنه » استراباد كه هماكنون از محلات شهر گرگان و بنام « گرگان جديد » ناميده مىشود ، در حقيقت يكى از قلعههاى بزرگ حاشيه دروازه فوجرد در شمال شهر استراباد محسوب مىشد كه مشمول همين تخريب و ويرانى گرديد . اين محل تا دهه 1350 خورشيدى پس از حدود 200 سال هنوز به همين نام قلعه كهنه خوانده مىشد . در زمان قاجار از جمله در عهد حكومت فتحعلى شاه چندبار شورش بزرگ در منطقه استراباد خواب را از چشم دربارنشينان دار الخلافه تهران ربود ، يك مورد آن تحت فرماندهى محمد زمان خان قاجار حاكم استراباد شكل گرفت كه بلادرنگ با عكس العمل سلطان و درباريان مواجه شد . با شكست شورشيان ، محمد زمان خان و باقىمانده طرفدارانش به ناحيه كوهستانى صعب العبور « قلعه ماران » ( در منطقه آزادشهر ، راميان و مينودشت كنونى ) پناه بردند . 24 اما با سماجت نيروهاى اعزامى و بومى ، همگى دستگير